Culturele vaardigheden in het onderwijs

Een tijdje geleden heb ik het genoegen gehad een lezing van prof. Barend van Heusden bij te wonen. Deze leerling ging over culturele vaardigheden in het onderwijs.
Van Heusden zijn omschrijving van cultuur is een ware verademing: ‘Cultuur is het proces waarbij het geheugen wordt ingezet om vorm en betekenis te geven aan een veranderende werkelijkheid’ (Cultuur in de Spiegel, Van Heusden 2010, blz 33). Daarbij wordt dus sterk benadrukt dat cultuur een proces is en niet een verzameling dingen. Daarmee valt de sterke koppeling met kunst ook gelijk weg. Want cultuur en kunst zijn niet onlosmakelijk met elkaar verbonden. Iets hoeft geen kunst te zijn om cultuur te zijn. Cultuur speelt zich af in ons geheugen. De daarbij behorende kenmerken van cultuur volgens Van Heusden:
Er is sprake van:
▸ verdubbeling (het verschil tussen herinnering en hier-en-nu)
▸ omgang met dit verschil
▸ reflexiviteit / (zelf)bewustzijn
Voordat ik verder ga, is het misschien goed om zelf eerst het verhaal te horen:

Nu je goed op de hoogte bent van het verhaal kan ik gelijk door naar de koppeling met het onderwijs.
De vaardigheden worden allemaal geoefend in het cultuuronderwijs (wat dus vrijwel alle vakken inhoudt en niet alleen CKV). De vaardigheden zijn:
Cultuur Van Heusden vaardigheden
▸ Waarneming: herkennen van situaties
▸ Verbeelding: creëren (maken) van situaties
▸ Conceptualisering: categoriseren van situaties
▸ Analyse: ontleden van structuur van situaties

Waar gaat het dan ‘mis’?
Wat Van Heusden o.a. stelt is dat we in het onderwijs vaak te veel aandacht besteden aan conceptualisering en analyse. Op zich is er niks mis met het aanleren van deze vaardigheden. Dat is juist heel goed. Echter laat het ook de ‘verwetenschappelijking’ van onze samenleving zien. Alles wat we doen proberen we in woorden te vatten. Dat valt onder conceptualisering. Vervolgens kunnen we dat weer analyseren. Maar, zoals Van Heusden terecht stelt, kun je wel conceptualiseren en analyseren zonder een goede basis? Zonder deze basis aan waarnemingen en verbeelding kun je het niet in de juiste context plaatsen. Als scholen zijnde moeten we dus onze leerlingen meer laten waarnemen. In je geheugen maak je dan een herinnering waardoor je de volgende keer vanuit je geheugen een bepaalde situatie goed aan kunt. Vanuit die waarnemingen kun je dan weer situaties verbeelden. Wat betekent dit dan in de praktijk? Dat we onze leerlingen ook vooral veel moeten laten ervaren. Plaats ze in contextrijke situaties, laat ze veel horen en zien en vooral veel ervaren. Want is school niet bij uitstek de plek waarop leerlingen nog met allerlei verschillende situaties te maken kunnen krijgen?

Meer weten over culturele vaardigheden in het onderwijs?
Kijk dan op de site van cultuur in de spiegel of volg op Twitter: @CindeSpiegel

Written by Stefan van der Weide

Teacher in history and social studies at Stad&Esch | Apple | education | innovation | thecrowdNL | flipping the class | gamification | edreform | edublogger

Website: https://www.stefanvanderweide.nl

Comment!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.